sentence1: Do długiej listy problemów, z jakimi ostatnio boryka się minister aktywów państwowych Jacek Sasin, rzeczywistość dopisała kolejny – ceny prądu.
  
  Przyszłoroczne dopłaty do rachunków za energię elektryczną mogą zostać obniżone lub zawieszone – poinformowało RMF FM, powołując się na wypowiedź wicepremiera. Powodem jest epidemia i napięta sytuacja budżetu. „Musimy wyważyć dwie rzeczy. Z jednej strony te ogromne potrzeby budżetu państwa na wsparcie kredytobiorców i zapobieżenie kryzysowi. Z drugiej strony mamy sytuację gospodarstw domowych” – mówił Jacek Sasin. Według rozgłośni ostateczna decyzja w tej sprawie ma zapaść między czerwcem a lipcem, gdy ruszą prace nad budżetem na 2021 r. Już teraz można jednak spokojnie założyć, że przepisy trafią do kosza.
  
  Bubel dla Dudy
  
  Projekt ustawy o rekompensatach Ministerstwo Aktywów Państwowych opublikowało 24 lutego, ale do dziś nie został on przyjęty przez rząd. Czemu? Prawdopodobnie dlatego, że jeszcze przed pandemią część gabinetu Mateusza Morawieckiego (w tym minister rozwoju Jadwiga Emilewicz) miała uzasadnione obawy, że proponowane zmiany są zwykłym bublem prawnym. Pisano je głównie z troski rządzących o dobry wynik prezydenta Andrzeja Dudy.
  
  Co zakładały przepisy? Przypomnijmy. Projekt obejmował wypłatę rekompensat za wzrost cen energii elektrycznej odbiorcom, którzy w 2019 r. rozliczyli się w pierwszym progu podatkowym, czyli zarobili mniej niż 85 528 zł, a w 2020 zużyli więcej niż 63 kWh energii elektrycznej (drugie kryterium jest dość proste do spełnienia – średnie zużycie prądu w gospodarstwach domowych w Polsce to 2000–2500 kWh w ciągu roku). W praktyce dopłaty miały dostać osoby zarabiające miesięcznie mniej niż 5 tys. zł netto, czyli jakieś 15,1 mln Polaków. Wysokość rekompensat miała być zróżnicowana w zależności od wielkości zużycia. W skrócie: im więcej prądu konsumujesz, tym więcej kasy dostajesz. Statystyczny Polak miał zaoszczędzić na energii od 34 do 306 zł rocznie.
  
  Na czym polega problem z ustawą?
  
  Pieniądze mieli dostawać po równo biedni i bogaci, co potencjalnie tworzy pole do nadużyć. Jak zauważyło „Forum Energii”, wystarczy mieć zarejestrowany licznik energetyczny na osobę uzyskującą dochód w pierwszym progu podatkowym, żeby ubiegać się o wsparcie. Ustawa nie pomagała rozwiązać rzeczywistego problemu, jakim jest ubóstwo energetyczne, gdy koszty energii przekraczają 10 proc. wydatków gospodarstwa domowego. Według Instytutu Badań Strukturalnych tego rodzaju zjawisko dotyka ok. 12 proc. Polaków, czyli blisko 4 mln osób. MAP zamiast skoncentrować się na pomocy zagrożonym ubóstwem (np. emerytom czy rencistom), chciał rozdać wszystkim po równo.
  
  To nie wszystko. Koszt rekompensat (szacowany przez MAP na 2,5 mld zł) miał zostać opłacony ze sprzedaży uprawnień do emisji CO2. To przychody budżetu państwa, które w teorii powinny trafiać na transformację gospodarki i ograniczanie jej emisji, czyli inwestycje w OZE, efektywność energetyczną, sieci itd. Zamiast tego zostałyby przez Polaków skonsumowane, co w kontekście gigantycznych nakładów związanych z przeprowadzeniem transformacji energetycznej kraju i odejściem od węgla jest zwykłym marnotrawstwem.
  
  Czytaj także: Czego Polska chce za neutralność klimatyczną
  
  Co zrobi Sasin, co zrobi URE?
  
  Co dalej? Projekt ustawy został oficjalnie przejęty przez Ministerstwo Klimatu, do którego emigrowały z MAP departamenty odpowiedzialne za politykę energetyczną. Resort Kurtyki nie ogłosił jeszcze, co z nim zrobi. Wycofanie się z obietnicy byłoby dość niewygodne dla PiS, szczególnie w czasie przedłużającej się kampanii, pandemii i rozpoczynającej się recesji. Dlatego rząd będzie raczej unikał oficjalnej deklaracji w tej sprawie. Aby ograniczyć straty polityczne, Sasin może zwiększyć nacisk na podlegające mu zarządy państwowych firm energetycznych, by wycofały wnioski do prezesa URE ws. podniesienia cen energii. W grudniu regulator zgodził się co prawda podnieść tegoroczne taryfy dla gospodarstw domowych za energię elektryczną średnio o 12 proc, jednak PGE, Tauron, Enea i Energa uznały – a miały tu sporo racji – że wzrost ten jest niewystarczający, i w marcu gremialnie zawnioskowały o podwyżki.
  
  Zgoda URE na wzrost w obecnych warunkach jest mało realna z dwóch powodów. Po pierwsze, przez pandemię ceny energii w hurcie mocno spadły – co oznacza, że spółki energetyczne (a przynajmniej te o krótszych pozycjach zakupowych) mogą dokupić więcej taniej energii na giełdzie i teoretycznie ograniczyć straty na sprzedaży prądu gospodarstwom domowym – w praktyce cała energetyka traci przez koronawirusa, bo rośnie liczba klientów, którzy nie regulują rachunków, a wytwarzanie energii przy niższych jej cenach w hurcie jest mniej opłacalne. Po drugie, od października na naszych rachunkach za prąd pojawi się tzw. opłata mocowa, która podbije je o ok. 10 zł na miesiąc. W tej sytuacji URE raczej nie zarządzi podwyżek, bo i tak nadejdą. Marne to pocieszenie dla wicepremiera Sasina.
sentence2: Mamy droższą energię, ale mamy też wybory. By prezydent Duda nie musiał świecić oczami za drogi prąd, minister Sasin zapowiedział rekompensaty. Wiadomo wreszcie, ile wyniosą i kto skorzysta.
  
  Sytuacja w energetyce robi się coraz poważniejsza. Lista przyczyn tego stanu jest długa – zaczynając od polskiego miksu energetycznego, w którym dominuje węgiel, i górników, których politycy panicznie się boją, przez unijną politykę energetyczno-klimatyczną, która zakłada forsowną dekarbonizację, kończąc na wysłużonych blokach w elektrowniach i braku pomysłu, co z tym wszystkim zrobić.
  
  Efektem jest wzrost cen prądu, do którego doszło raptownie już w 2018 r. To było spore zaskoczenie dla polityków PiS, przekonanych, że ręczne sterowanie branżą należącą do państwa będzie dziecinnie proste. Można przecież nakazać, by elektrownie przejęły kopalnie i ze swoich zysków pokryły straty górnictwa, można jednocześnie zakazać podnoszenia cen, bo podwyżki staną się paliwem dla konkurentów i dowodem na nieudolność rządzących. W 2019, roku wyborczym, nie można sobie było na to pozwolić, więc uchwalono ustawę prądową, która miała tworzyć złudzenie, że mimo drożejącego prądu nic się nie zmieni. Inaczej mówiąc, nakazano spółkom energetycznym sprzedawać energię ze stratą.
  
  Czytaj także: Czego Polska chce za neutralność klimatyczną
  
  Zwycięstwo wyborcze zamiast transformacji energetycznej
  
  Ale cudów nie ma. Koncerny energetyczne, nawet państwowe, a może właśnie one, z czegoś żyć muszą, bo z ich zysków trzeba utrzymywać kopalnie i budować nowe elektrownie węglowe. Tak narodziła się tzw. ustawa prądowa, która miała służyć dotowaniu cen energii sprzedawanej domowym odbiorcom. Trzeba się było nieźle nagłowić, jak to zorganizować, by Bruksela nie uznała tego za niedozwoloną pomoc publiczną. Jakoś się udało wmówić Komisji Europejskiej, że to nie jest subsydiowanie firm, ale wspieranie konsumentów.
  
  Jaki był tego koszt? Forum Energii szacowało, że poszło 9 mld zł. „To równowartość rocznych wydatków na szkolnictwo w Polsce. Za tę kwotę można wymienić ok. 30 proc. »kopciuchów«, które są przyczyną złej jakości powietrza. Rząd jednak zdecydował się dopłacić do konsumpcji energii” – oburzali się eksperci. Ale zwycięstwo wyborcze to rzecz bezcenna, więc politycznie wydatek się opłacił. Zwłaszcza że został sfinansowany z pieniędzy, jakie rząd inkasuje za sprzedaż uprawnień do emisji CO2. Teoretycznie mają być one wykorzystywane na transformację energetyczną, w Polsce jednak od dawna stanowią rodzaj wpływu podatkowego płaconego przez gospodarkę, a trafiającego do budżetu. I teraz pieniądze się przydały, bo posłużyły na dofinansowanie energetyki węglowej. To trochę absurdalne, ale nie do takich absurdów przyzwyczailiśmy się w energetyce.
  
  Czytaj także: Energetyka próbuje odkleić się od węgla
  
  Kolejne wybory, kolejne rekompensaty
  
  Ustawa prądowa była aktem epizodycznym i zakończyła żywot wraz z końcem ubiegłego roku. Była dziełem Krzysztofa Tchórzewskiego, byłego ministra byłego Ministerstwa Energii, i miała na celu ukrycie problemów, do których ten polityk doprowadził. Teraz jego obowiązki przejął minister aktywów państwowych Jacek Sasin, który nie chce zacząć urzędowania od podwyżki, bo wyjdzie, że za Tchórzewskiego było dobrze, a ledwo on wziął stery w swoje ręce, a już ceny idą w górę. A podwyżki mamy, bo spółki energetyczne wywojowały u prezesa URE wzrost taryf dla odbiorców domowych. Nic nie pomogły ostrzeżenia Sasina kierowane do prezesów spółek energetycznych, by nie podnosić cen. Prezes URE długo się targował, ale podwyżki zaakceptował, choć dużo niższe niż te, których domagały się spółki. Więc natychmiast zaczęło się tłumaczenie, że również w tym roku będą rekompensaty. No bo znów mamy wybory i chodzi o to, żeby prezydent Duda nie musiał świecić oczami za drogi prąd.
  
  Dla kogo rekompensaty za wyższe ceny prądu
  
  Projekt firmowany przez ministra Sasina – do którego dotarł „Dziennik Gazeta Prawna” – jest jednak inny niż Tchórzewskiego. O ile w 2019 r. ceny prądu były zamrożone, o tyle w 2020 już je odmrożono i odbiorcy domowi dostaną zryczałtowane rekompensaty, ale dopiero na początku przyszłego roku. I to nie wszyscy, a tylko ci, którzy o to poproszą i udowodnią, że im się nie przelewa, czyli mieszczą się w pierwszym progu podatkowym. A mieści się – czyli zarabia maksymalnie 7 tys. zł brutto miesięcznie – 95 proc. podatników PIT. Pytanie tylko, jak to zostanie wyliczone w przypadku rolników, którzy PIT nie płacą.
  
  Oczywiście nikt pieniędzy do ręki nie dostanie – rekompensata zostanie odliczona od pierwszego rachunku za prąd w 2021 r. Przewidziano cztery stawki ryczałtu: 34,08; 82,80; 190,86 i 306,75 zł – w zależności od rocznego zużycia energii. Maksymalna rekompensata dotyczy zużycia 2800 kWh rocznie. Minister Sasin przewiduje, że z rekompensaty skorzysta 15 mln gospodarstw, a państwo wyda na ten cel 2,4 mld zł (nie wiadomo, jaki będzie koszt obsługi tego systemu).
  
  Czas podwyżek. Nie tylko prąd w górę
  
  To oczywiście wielkość teoretyczna, bo tym razem operacja jest zorganizowana tak, by zniechęcić do dochodzenia rekompensaty. Zapewne wiele osób nie będzie miało cierpliwości do składania wniosku i udowadniania dochodów dla kilkudziesięciu złotych oszczędności. W końcu dziś musimy stawiać czoła dużo wyższym podwyżkom, których nikt nawet nie myśli rekompensować. No bo czy ktoś nam rekompensował wzrost cen masła albo pietruszki?
  
  Czytaj także: W 2020 r. będzie drożej. Dlaczego?